Een paar weken geleden verspreidde de burgervereniging VoorEVA een persbericht waarin ze de vraag stelde wanneer België eindelijk zal afzien van het opleggen van een duur, onbetrouwbaar en door de burgers-kiezers niet controleerbaar stemsysteem? Daarmee stelde VoorEVA de inzet van het electronisch stemmen nog eens scherp.
Overal waar een elektronisch kiessysteem uitgetest werd, heeft de overheid immers de verderzetting van het project stopgezet. In Ierland zoekt men naar een economisch en ecologisch verantwoorde manier om de nooit gebruikte stemmachines te vernietigen.In Duitsland werd het elektronisch kiessysteem door het Grondwettelijk Gerechtshof onwettelijk verklaard. In Frankrijk besloot de Minister van Binnenlandse Zaken niet langer in stemmachines te investeren. In Finland heeft het Hoger Administratief Hof de resultaten van het eerste experiment met elektronisch stemmen ongeldig verklaard. In Nederland wordt om diverse redenen afgezien van de elektronische stembusgang. In al die landen en elders wordt er weer gewoon met papier en potlood gestemd. Enzoverder.
In al die landen zijn de kritieken gelijklopend. Niet alleen is de kostprijs van stemcomputers buiten alle proporties (een elektronische stem kost aan de gemeenschap drie keer meer dan een stem op papier). Het is vooral de onbetrouwbaarheid ervan die de meeste landen deed terugkrabbelen. Er bleef immers in alle gevallen een grotere kans op manipulatie van de verkiezingsuitslag dan bij de papieren stembusgang. Daarbovenop komt nog eens dat met computers de mogelijkheid wegvalt dat burgers het correct verloop van de verkiezingen kunnen controleren.
Overigens, voordat de kritiek valt dat tegenstanders van electronisch stemmen ook tegenstanders van technologie en vooruitgang zouden zijn: de zwaarste kritiek komt in alle landen net uit de hoek van programmeurs, computerveiligheidsexperts, systeembeheerders en andere techneuten. Van mensen die weten wat er met computers wel en niet kan en die dus sneller doorhebben dat de electronische keizers geen kleren aan hebben.
In België wordt ondertussen koppig volhardt en gaat men zelfs nog een stap verder. In de rand van een persconferentie pleitte minister van binnenlandse zaken De Padt voor de invoering van het online stemmen. Merkwaardig is dat de minister wel de bezwaren tegen het electronisch stemmen op een rijtje zet, maar deze vervolgens nergens weerlegt. Hij doet ze hoogstens af met de dooddoener dat “de bevolking er nog niet klaar voor is”. Alsof men enkel nog het geschikte glijmiddel moet vinden om niet alleen een onbetrouwbaar systeem alsnog in te voeren, maar zelfs nog een stap verder te gaan. Voor de vereniging VoorEVA reden genoeg om te stellen dat de overheid meteen ook het einde van het kiesgeheim wil invoeren.
In België zal er in juni wel nog op verschillende plaatsen electronisch gestemd worden. Maar andere Europese landen keren op hun stappen terug, ondanks de niet onaanzienlijke kosten die er al gemaakt zijn.
Na Duitsland, Nederland en verschillende Amerikaanse staten heeft nu ook Ierland op haar beurt het electronisch stemmen de rug toegekeerd. Nochtans had het land reeds 55 miljoen euro geïnvesteerd in 7500 telmachines. Ook daar zullen de verkiezingen in juni dus weer met het klassieke stembriefje en rood potlood verlopen.
De voornaamste redenen voor de terugkeer naar het potlood, zijn het gebrek aan transparantie en de risico’s op vervalsing van de uitslagen. In het eerste geval gaat het over het principiële punt dat stemcomputers de verkiezingen voor de burger oncontroleerbaar maken. Stembriefjes kunnen geteld en desnoods herteld worden, maar bij electronisch stemmen moet er zomaar vertrouwd worden op de programmatuur.
Maar het is vooral de tweede horde die voor de Ierse en de andere regeringen te hoog om nemen blijkt te zijn. In 2006 had men in Nederland reeds omstandig en overduidelijk aangetoond hoe je een stemcomputer met een simpele ingreep kon laten liegen over de verkiezingsuitslag. De enige mogelijke conclusie was dan ook dat electronisch stemmen verre van veilig is en dat de resultaten alles behalve betrouwbaar zijn. In Nederland en verschillende andere landen werd daardoor het electronisch stemmen terug opgeborgen. Omdat, zoals in het spotje van VoorEVA gesteld wordt, een democratie inderdaad te belangrijk is om ze blindelings aan een computer toe te vertrouwen.
We dachten even dat de discussie rond electronisch stemmen zoals zoveel andere discussies zou verzanden in een welles-nietes spelletje van techneuten en andere software-lobbyisten. Het soort discussie dat gestuurd wordt door technofielen die zich alleen maar druk maken over enen en nullen en die niet thuis geven als er over de maatschappelijke kant van de zaak moet gepraat worden. Met een eindconclusie die dan alleen nog maar draait rond welke software-fabrikant het felbegeerde contract mag binnen halen.
We kunnen het daarom alleen maar toejuichen dat er vorige dinsdag in het parlement een hoorzitting plaats vond waarvoor onder meer Rob Gonggrijp gevraagd was. Gonggrijp is niet alleen mede-oprichter van “Wij geloven niet in stemcomputers”, maar is de laatste jaren vooral onder de aandacht gekomen als onverbiddelijk criticus van de computertechnieken die overheden en bedrijven toelaten om steeds meer informatie over ons te verzamelen.
Nu maar hopen dat ze in dat parlement ook nog kunnen luisteren.
Nog over electronisch stemmen, kunnen we in Knack een stevig pleidooi van ict-professor Carlos De Backer (UIA) lezen: “Vanuit democratisch en technisch standpunt moet het elektronisch stemmen worden afgeschaft. De stemcomputer vervangen door een nieuw gelijkaardig systeem heeft weinig zin.” Duidelijk toch?
De voornaamste motivaties zijn dat men met de huidige stemcomputers het stemgeheim niet kan garanderen en dat de hoge kosten van de ontwikkeling van een nieuw systeem niet in verhouding staan met de geringe effectieve voordelen die het electronisch stemmen zal bieden. Stemcomputers zijn met andere woorden onbetrouwbaar en oncontroleerbaar. De beslissing in Nederland viel uiteindelijk na verschillende onderzoeken en na een breed publiek debat. Twee zaken waar in België nog steeds geen sprake van is.
De beslissing in Nederland viel enkele dagen voordat de Commissie Binnenlandse Zaken van het Belgisch federaal parlement zich over de kwestie zou buigen. Ondertussen is electronisch stemmen wereldwijd op zijn retour en komen steeds meer landen met ervaring op dit gebied er op terug. Zo zou België door de Nederlandse beslissing het enige land binnen de 27 landen van de Europeese Unie worden dat electronisch stemmen verplicht maakt voor een betekenisvol percentage van zijn bevolking.
We dachten even dat de discussie rond electronisch stemmen zoals zoveel andere discussies zou verzanden in een welles-nietes spelletje van techneuten en andere software-lobbyisten. Het soort discussie dat gestuurd wordt door technofielen die zich alleen maar druk maken over enen en nullen en die niet thuis geven als er over de maatschappelijke kant van de zaak moet gepraat worden. Met een eindconclusie die dan alleen nog maar draait rond welke software-fabrikant het felbegeerde contract mag binnen halen.
