Bewaar je privacy

We keren nog even terug op Bewaar je Privacy, de campagne die maandag gelanceerd werd. Op de gelijknamige website wijzen verschillende organisaties op de gevaren en op het zinloze van de Europese dataretentierichtlijn, die binnenkort ook in België dreigt goedgekeurd te worden.

Hier vindt u alvast het integrale persbericht (in pdf) waarin de initiatiefnemers duidelijk maken waarom het voor ieder van ons een slechte zaak zou zijn als de Belgische regering die richtlijn effectief in wetgeving zou omzetten.

We maken meteen ook van deze gelegenheid gebruik om nogmaals met aandrang te vragen de petitie te ondertekenen én om hem zelf zoveel mogelijk te verspreiden. Doen!

Europese dataretentierichtlijn krijgt ook in België tegenwind

Vandaag werd in Brussel de campagne Bewaar je Privacy gelanceerd tegen de omzetting van de Europese richtlijn rond dataretentie in Belgische wetgeving. Initiatiefnemers zijn de Liga voor Mensenrechten, de orde van Vlaamse en Franstalige Balies en de Vereniging voor Telecom- en Internetklanten (Tik).

Via die dataretentierichtlijn heeft de Europese Unie haar lidstaten verplicht om alle telefoon- en internetgegevens gedurende een periode van 6 maanden tot 2 jaar bij te houden.

De organisaties die het protest tegen die richtlijn organiseren, vrezen vooral voor de privacy van de burgers. “Er bestaan vele technische omwegen om deze controle te omzeilen, waardoor de daders meestal buiten schot blijven”, zegt Rudi Vansnick, voorzitter van Tik vzw en de vereniging van internetprofessionals Isoc Belgium, in een officiële mededeling. “En net daarvoor zou de burger moeten opdraaien. Met het bewaren van alle communicatie gegevens kan de overheid desgevallend ook andere elementen van het gedrag van de burger controleren, zonder dat er een criminele actie heeft plaats gehad.” Ook wordt gevreesd voor hogere kosten voor de consument. “Immers iemand zal de kosten van opslaan en bewaren van deze gegevens voor z’n rekening moeten nemen.”

De website bewaarjeprivacy.be is bedoeld als drukkingsmiddel “om de Belgische politici ervan te weerhouden een wet goed te keuren die enkel beoogt om de burger te treffen en slechts in beperkte mate de criminaliteit zal bestrijden”. Je vindt er kort en duidelijk op een rijtje de redenen waarom de dataretentierichtlijn een slechte zaak is voor u en ik. En je vindt er een petitie die u best zo snel mogelijk ondertekent. Tenminste als je toch een deeltje van je privacy wil bewaren.

Eurodac ook voor politie en justitie

We gaan nog heel even verder op onze Europese trip met Eurodac, de Europese databank die de vingerafdrukken verzamelt van alle asielzoekers die zogenaamd illegaal in de EU aankomen. Nu heeft de Europese Commissie een voorstel gelanceerd om ook nationale politiediensten, justitie en Europol toegang verlenen tot Eurodac.

Momenteel zijn de gegevens enkel toegankelijk voor overheidsinstanties die verantwoordelijk zijn voor de procedure voor asielaanvragen. Dat is ook de officiële reden waarom Eurodac indertijd, onder het nodige protest, werd opgestart. Via de databank kunnen de lidstaten nagaan of de asielzoeker al in een andere lidstaat asiel heeft aangevraagd. Zo vermijden ze dubbele aanvragen en is het de eerste lidstaat waar de asielzoeker zijn aanvraag indient die verantwoordelijk is voor de procedure en het welzijn van de asielzoeker.

Nu wil de Europese Unie de gegevensbank ook gebruiken om criminaliteit en terrorisme efficiënter aan te pakken. Onder meer de Liga voor de Mensenrechten en Vluchtelingenwerk Vlaanderen hebben al hun terechte bezwaren bekend gemaakt. Stigmatisering, discriminatie, een gebrekkig controle op het gebruik van de gegevens. Het zijn maar een paar van de risico’s die het voorstel van de Europese Unie met zich mee brengt.

Zelf vinden we het een schoolvoorbeeld van “function creep”, het voor andere doeleinden gebruiken van een systeem dan dat waarvoor het is bedoeld. Het is een gevaar dat zeker bij databanken steeds op de loer ligt. De gegevens zijn er toch al, dus waarom zou je er dan geen gebruik van maken – ook al is er vooraf stellig beweerd en plechtig beloofd dat dit nooit ofte nimmer zal gebeuren. Dat was een van de belangrijke bezwaren die bij de start van Eurodac werd opgeworpen, maar door voorstanders van de gegevensbank werd weggewuifd. Nu wordt opnieuw duidelijk waarom. Met het nieuwe voorstel van de Europese Unie wordt Eurodac een goudmijn in de ogen van de autoriteiten. Door politie en justitie toegang te verlenen en vooral door de koppeling met andere databanken, krijgen deze diensten gratis en voor niks toegang tot de gegevens van honderdduizenden vluchtelingen. Over migratie en zeker over mensen gaat het dan al lang niet meer.

Roemeense rechters noemen Europese bewaarplicht ongrondwettelijk

Het goede nieuws komt deze keer uit Roemenië:

The Romanian Constitutional Court declared, yesterday afternoon, the data retention law (law 298/2008) as unconstitutional, as it breaches art 28 of the Romanian Constitution which provides that secrecy of the letters, telegrams and other postal communications, of telephone conversations, and of any other legal means of communication is inviolable.

So far there is no press release of the Court and the decision has not been published yet, there are only press articles about it. An English report (not entirely accurate) is available on mediafax.

In Duitsland had het Gerechtshof eerder dit jaar al gevonnist dat de dataretentiewet een schending van het grondrecht op privacy is en voor een democratie buiten alle proporties. Samen met de beslissing van het Roemeense Grondwettelijk Hof dat de dataretentiewet ongrondwettelijk is, bewijst dit op zijn minst dat er een groeiende trend is om dergelijke wetten toch wel verdacht te noemen. Ook wat de wettelijke basis betreft.

“This act seriously affects the citizens, because it allows everyone to be treated as a criminal. […] It is an affront to the dignity of the Romanian people. It’s an abusive law which violates constitutional rights guaranteed by the Romanian state,” aldus Ioan Prodan, voorzitter van het Roemeense Civil Society Commissariat.

Ook voor België kan dit goed nieuws zijn. De Belgische regering is immers min of meer rond met de implementatie van die dataretentiewet en het nieuws kan extra munitie bieden om de plannen van de Belgische regering verder onder vuur te nemen. Hopelijk met evenveel succes als in Roemenië.

Ter herinnering, de “data retention law” (of dataretentiewet) waarvan sprake, is een richtlijn waarin de Europese Unie alle lidstaten verplicht om alle telefoon- en internetgegevens gedurende een periode van 6 maanden tot 2 jaar bij te houden. Dit betekent in de praktijk onder meer dat internet providers en telecom operatoren moeten bijhouden wat datum en tijdstip van het telefoongesprek of de mail is, naar welk nummer er gebeld of naar welk adres er gemaild werd, wat de locaties van mobiele telefoons zijn, wat het IP-adres van een internet-gebruiker is, enz. Voorlopig (?) moet de inhoud van de communicatie niet bijgehouden worden.

Gegevens van 1,5 miljard mensen in databank FBI

Wired maakte bekend dat de FBI beschikt over een databank met de gegevens van maar liefst anderhalf miljard mensen. Het gaat zowel om Amerikaanse staatsburgers als om buitenlanders. De gegevens zijn afkomstig van hotelboekingen, autoverhuur, winkelverkoop, reisgegevens, financiële formulieren van de belastingdienst en casino’s, dataleveranciers, terroristenlijsten, overzicht van actieve piloten, vervoerders van gevaarlijke stoffen, afgetapte telefoongesprekken en loggegevens van gesprekken die door gevangenen zijn gemaakt.

Een gedeelte van die gegevens is afkomstig uit de databanken van private ondernemingen. Op welke manier de FBI die gegevens heeft verkregen, is niet bekend. Wellicht hebben sommige bedrijven de informatie vrijwillig overgedragen. Maar in andere gevallen kan de FBI beroep doen op de beruchte Patriot Act om bedrijven te verplichten hun gegevens door te spelen.

Wired wijst er ook op dat de databank oorspronkelijk werd voorgesteld als een gereedschap om terroristen te vinden, maar dat het systeem nu ook wordt ingezet voor het opsporen van hackers en het bestrijden van normale misdrijven.

Dit brengt de Amerikaanse overheid terug een stap dichter bij haar “Total Information Awareness Program”, zoals dat na 11 september werd voorgesteld. Zo’n systeem kan alle gegevens uit verschillende databanken correleren om zo automatisch terroristen en andere dreigingen te identificeren voordat die kunnen toeslaan. Maar tegenstanders wijzen erop dat dergelijke datamining systemen alles behalve onfeilbaar zijn en dat ze in het verleen al verschillende keren tot “false positives” geleid hebben, waardoor onschuldige mensen worden opgepakt of gemonitord.

Critici wijzen er ook op dat de nu gepubliceerde documenten opnieuw aantonen dat de overheid zonder enige controle en in het geheim doorgaat met haar plannen voor een “Total Information Awareness Program”. Nochtans was dit programma officieel afgewezen door het Amerikaans Congres.

Suspect Nation nu ook ondertiteld

Henry Porter maakte met Suspect Nation een boeiende (én schokkende) documentaire over hoe nieuwe controletechnologieën mensen in gevaar kunnen brengen in plaats van ze bescherming te bieden. De film is nu ook met nederlandse ondertiteling te bekijken.

Protest tegen biometrisch paspoort in Nederland

Vandaag is de laatste dag dat Nederlanders een gewoon paspoort kunnen afhalen. Eentje waarvoor je geen vingerafdrukken moet afstaan. Voor een heleboel mensen een stap te ver. Ook voor een zekere Gerrit Jan Rietstra, die dat absoluut niet ziet zitten.

“Het gaat mij te ver. Ik moet al verplicht een identiteitsbewijs op zak hebben. De chip die daarin is verwerkt, kan op afstand worden afgelezen door degene die daarvoor de apparatuur heeft. Camera’s volgen mijn doen en laten. Vroeger was ik een burger, nu ben ik misschien wel een verdachte.”

Rietstra opende een tijdelijke website en stuurde een persbericht rond dat onder meer werd opgepikt door Ravage digitaal en door NRC.

UPDATE 19 september
Vrijdagochtend trok Gerrit Jan Riedstra naar het stadhuis van zijn woonplaats Zutphen om er zijn nieuw paspoort af te halen. Een old school paspoort, dus niks biometrie zoals vingerafdrukken.
Het mag dan nog een  eenmansactie geweest zijn, er is wel ruim respons geweest. In Zutphen was hij vergezeld van een cameraploeg en in de media werd zijn actie ruim becommentarieerd – onder meer door verschillende deskundigen die nut, noodzaak, en betrouwbaarheid van het systeem betwijfelen. Dit is het soort eenmansacties waarvan we er jammer genoeg veel te weinig te zien krijgen.

Gesnuffel in databanken

Kort na haar zelfmoord hebben niet minder dan 918 politiemensen de persoonlijke gegevens van zangeres Yasmine in politiedatabanken en in het rijksregister ingekeken. Dat onwettelijk gesnuffel staat in schril contrast met het officieel discours dat politiemensen het rijksregister enkel kunnen raadplegen als een onderzoek dat toelaat.

Het nieuws roept nog maar eens een heleboel vragen op. Niet alleen over de beveiliging van privé-gegevens in databanken en over de manier waarop politiemensen omspringen met de voorschriften voor toegang en gebruik van die gegevens. In dit geval gaat het om ongezonde nieuwsgierigheid en gebeurt het bovendien op grote schaal, waardoor het misbruik wel moest opvallen. Maar er is een meer dan sterk vermoeden dat dit nog maar het topje van een ijsberg is. Het illegaal inkijken van gegevens gebeurt bijvoorbeeld ook in privé-zaken die evenmin van ver of dicht iets te maken hebben met een gerechtelijk onderzoek.

Het nieuws is in ieder geval een argument te meer voor het serieus aan banden leggen van dergelijke databanken. Pleiten voor een betere beveiliging en schermen met deontologische codes is onvoldoende. De enige reële oplossing voor dergelijk gesnuffel is eindelijk een eind maken aan de wildgroei aan databanken en aan het quasi onbeperkt opslaan van persoonlijke gegevens. Dit is des te dringender met het biometrisch paspoort dat op komst is (en op termijn willicht ook de biometrische identiteitskaart) en met de plannen om de gegevens die opgeslagen en bijgehouden worden nog verder uit te breiden (zie bijvoorbeeld hier en hier).

Stop de controledrift, dat was het motto van de FreedomNotFear manifestaties een paar dagen geleden. Een meer dan terechte eis, zo blijkt ook nu weer. Want misbruiken zitten in al die databanken gewoon ingebakken.

Biometrisch paspoort vanaf 2010

In de zomer van 2010 zullen de eerste gemeenten biometrische paspoorten uitreiken, later gevolgd door provinciebesturen, ambassades en consulaten. Dat heeft minister van Buitenlandse Zaken Yves Leterme vanmiddag nogmaals bevestigd. De paspoorten zullen, naast een foto (een zogenaamd ICAO/ISO-conforme gezichtsscan) ook de vingerafdrukken van de twee wijsvingers en een digitale handtekening bevatten. Het invoeren van dergelijke paspoorten met biometrische gegevens zal zo’n 16 miljoen euro kosten. De invoering ervan is opgelegd door Europa, dat op die manier in navolging van de VS identiteitsfraude wil tegengaan.

In het verleden hebben we er al op gewezen dat biometrie alles behalve een garantie is voor een veiliger samenleving. Integendeel, dat dergelijke technologieën een ernstig risico kunnen betekenen voor een democratische maatschappij. Bovendien zijn ze niet – zoals regelmatig beweerd wordt – onvervalsbaar (zie ook hier). Dat zou op zich al voldoende reden moeten zijn om de invoering ervan op zijn minst in de koelkast te zetten.

Enig mogelijk lichtpuntje in de mededeling van de minister is dat er nergens sprake van lijkt dat de gegevens in een centrale databank terecht zullen komen, zoals bijvoorbeeld in Nederland wel het geval is. Maar ook dat is ijdele hoop, niet alleen omdat op het gebied van gegevensbanken de grenzen voortdurend verschuiven.  Uit het antwoord op een parlementaire vraag bleek immers dat het wel degelijk de bedoeling is om binnen afzienbare tijd te voorzien in de opslag van de biometrische gegevens in een centrale databank. Alleen bestaat daar momenteel op Belgisch niveau nog geen wetgeving rond, dus daar moeten de politici nog in voorzien.  Benieuwd wie van hen zijn of haar nek zal durven uitsteken en tegen de stroom zal willen ingaan. Of zal het ook hier, net als in veel andere gevallen, weer business as usual zijn en zal ook die databank zonder noemenswaardige tegenstemmen kunnen passeren?

De OV-chipkaart in Nederland

Tjebbe Van Tijen schreef voor zijn Limping Messenger blog een uitgebreide bijdrage over de (gecontesteerde) introductie van het chipkaartsysteem voor het openbaar vervoer (de OV-chipkaart) in Nederland. Heikel punt en de voornaamste reden waarom critici zich tegen de invoering verzetten, is dat via de kaart alle verplaatsingen van een gebruiker van het openbaar vervoer in kaart gebracht en bijgehouden worden. In Nederland reist big brother vanaf nu dus ook met de trein.

Overigens heeft Tjebbe Van Tijen zijn blogpost (naar zeer goede gewoonte) aangevuld met zes fascinerende tableaux die in beeld zetten waar het in de discussie om draait.